Globalny popyt na minerały krytyczne, niezbędne dla transformacji energetycznej, znacząco wzrośnie w nadchodzących dekadach. Ta prognoza, przedstawiona w raporcie “Global Critical Minerals Outlook 2025” Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), uwypukla strategiczną rolę Chin w globalnym łańcuchu dostaw tych surowców. Dominacja Państwa Środka w rafinacji i przetwarzaniu minerałów stwarza wyzwania dla bezpieczeństwa dostaw i realizacji celów klimatycznych.
Dlaczego popyt na minerały krytyczne rośnie globalnie?
Popyt na minerały krytyczne, kluczowe dla transformacji energetycznej, wzrośnie sześciokrotnie do 2040 roku w scenariuszu neutralności klimatycznej (IEA, 2025). W 2024 roku popyt na lit wzrósł o 35%, na kobalt o 22%, a na pierwiastki ziem rzadkich o 18% (MAE, 2025). Ten dynamiczny wzrost napędzają technologie związane z odnawialnymi źródłami energii, pojazdami elektrycznymi oraz magazynowaniem energii. Minerały takie jak lit, kobalt, nikiel, miedź i pierwiastki ziem rzadkich są fundamentem dla produkcji baterii, turbin wiatrowych i paneli słonecznych.
Jak Chiny dominują w łańcuchu dostaw minerałów krytycznych?
Chiny kontrolują ponad 90% globalnych zdolności rafinacji metali ziem rzadkich oraz kluczowych etapów produkcji komponentów baterii. Państwo Środka odpowiada za 61% światowej produkcji (wydobycia) metali ziem rzadkich (MAE, 2025). Jednak ich dominacja w przetwarzaniu jest znacznie wyższa, osiągając 92% zdolności rafinacyjnych (MAE, 2025). Chiny kontrolują około 90% globalnego łańcucha przetwarzania metali ziem rzadkich. Dodatkowo, kontrolują 90% produkcji materiałów do katod i anod w akumulatorach pojazdów elektrycznych (EV) oraz ponad 70% rafinacji kobaltu (MAE, 2025). Ta koncentracja na wszystkich etapach łańcucha wartości, od wydobycia po zaawansowane przetwarzanie, daje Chinom znaczącą przewagę strategiczną.
Jakie ryzyka dla Europy wynikają z chińskiej dominacji?
Europa pozostaje w dużej mierze zależna od importu minerałów krytycznych z Chin, z recyklingiem na poziomie zaledwie 1, 20%. Unia Europejska importuje 100% ciężkich pierwiastków ziem rzadkich oraz 98% magnesów trwałych z Chin (MAE, 2025). Niska zdolność recyklingu w Europie blokuje cele zielonej transformacji i utrzymuje wysoką zależność od zewnętrznych dostawców. Ta sytuacja stwarza ryzyka dla stabilności łańcuchów dostaw, szczególnie w kontekście rosnącego popytu na technologie zeroemisyjne. Brak dywersyfikacji źródeł i zdolności przetwórczych poza Chinami naraża europejski przemysł na wahania cen i potencjalne zakłócenia dostaw.
Jakie są strategiczne konsekwencje globalnej zależności od Chin?
Globalna zależność od chińskich dostaw minerałów krytycznych stwarza ryzyka geopolityczne i ekonomiczne, wpływając na stabilność łańcuchów dostaw dla przemysłu wysokich technologii. Koncentracja produkcji i przetwarzania w jednym kraju daje Chinom potężne narzędzie wpływu na globalną gospodarkę. Potencjalne ograniczenia eksportu lub wzrost cen mogą destabilizować rynki i spowolnić globalną transformację energetyczną. Firmy z sektorów motoryzacyjnego, elektronicznego i energetycznego muszą uwzględniać te ryzyka w swoich strategiach długoterminowych.
Wzrost popytu na minerały krytyczne oraz dominacja Chin w ich przetwarzaniu wymaga od przedsiębiorców i decydentów strategicznego podejścia. Firmy powinny rozważyć dywersyfikację źródeł dostaw oraz inwestycje w technologie recyklingu, aby zmniejszyć zależność od jednego regionu. Brak działań w tym zakresie może skutkować wyższymi kosztami produkcji i opóźnieniami w realizacji projektów związanych z zieloną transformacją.
