Centrum im. Adama Smitha

Cezary Józefiak – członek Rady Polityki Pieniężnej, Przewodniczący Rady Centrum im. A. Smitha

Włodzimierz Siwiński – były Rektor Uniwersytetu Warszawskiego

Stanisław Wellisz – były Dziekan Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Columbia

Maciej Zięba OP – Prowincjał Polskiej Prowincji Dominikanów, Dyrektor Instytutu Tertio Millennio

Tomasz Żylicz – Profesor Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Centrum im. Adama Smitha jest pierwszym w Polsce i Europie Środkowo-wschodniej, niezależnym, nie związanym z żadną istniejącą instytucją polityczną instytutem naukowo-badawczym, powołanym w formie fundacji. Centrum bada i propaguje zasady i etykę wolnego rynku, popiera budowę i rozwój gospodarki rynkowej.

Centrum założone zostało 16 września 1989 roku. Założycielami byli Andrzej Machalski i Andrzej Sadowski (obaj z zarządu Akcji Gospodarczej, skupiającą prominentną część ówczesnej wolnorynkowej opozycji politycznej) oraz Jan Winiecki (jej ekspert).

Swoją działalność zainaugurowało w listopadzie tegoż roku konferencją ekonomistów orientacji liberalnej z kraju i z zagranicy (Niemiec, Szwajcarii i USA), poświęconej ocenie rządowego programu gospodarczego, który przeszedł do historii jako Program Balcerowicza.

Centrum im. Adama Smitha – Fundacja Akcji Gospodarczej zostało wpisane ostatecznie do rejestru fundacji 12 marca następnego roku pod numerem 383 i natychmiast rozpoczęło normalną działalność.

Centrum koncentruje swoją aktywność na prowadzeniu badań, edukacji, publikując broszury i książki oraz realizując programy telewizyjne.

Od listopada 1995 do listopada 1999 roku Prezydentem Centrum im. Adama Smitha był Prof. Cezary Józefiak – Przewodniczący Komitetu Nauk Ekonomicznych PAN, wybrany w 1998 r. na stanowisko członka Rady Polityki Pieniężnej, były senator i przewodniczący senackiej Komisji Gospodarki Narodowej. 9 listopada 1999 roku na stanowisko Prezydenta Centrum – pierwszego w Polsce niezależnego Instytutu – powołany został przez fundatorów Prof. dr hab. Tadeusz Tyszka, Kierownik Pracowni Badań nad Podejmowaniem Decyzji w Instytucie Psychologii Polskiej Akademii Nauk, prezydent International Association for Research and Economic Psychology w latach 1992–1994.

Dotychczasowy Prezydent Prof. Cezary Józefiak objął stanowisko Przewodniczącego Rady Centrum im. Adama Smitha, zastępując Prof. Stanisława Wellisza, który pozostał w Radzie.

Wg danych z badań opinii publicznej przedstawionych przez Instytut Badania Opinii i Rynku Estymatora w kwietniu 1998 r. (kilkutysięczna próba ogólnopolska), Centrum im. Adama Smitha jest znane przez blisko 10% polskiego społeczeństwa. Według badań z maja br. Centrum zna 28% polskich przedsiębiorców z których 3/4 podziela opinie jego ekspertów.

W grudniu 1999 roku w Centrum powołano Instytut Samorządowy i Instytut eGospodarki.

W 2002 roku – trzynastym swojego istnienia Centrum skupia ponad 50 osobowe środowisko złożone z ekonomistów, prawników, politologów, socjologów oraz przedstawicieli innych dziedzin.

Centrum rozpoczęło badania od projektu pt.: Macroeconomic Developments in East-Central Europe: Beginning of the Transition Programme, realizowanego dzięki grantowi z Fundacji Forda. Wzięli w nim udział naukowcy z Polski, Węgier, Jugosławii i ówczesnej Czechosłowacji (m.in. Prof. Józef Zieleniec, późniejszy minister spraw zagranicznych Czech). Zainteresowanie wynikami badań sprawiło, że wydawnictwo Routledge z Londynu w kooperacji z Centrum opublikowało je w 1993 roku jako książkę pt.: The Macroeconomics of Transition – Developments in East Central Europe.

Od 1993 roku Centrum prowadzi badania nad koniunkturą gospodarczą Polski, publikując co pół roku biuletyn z zapisem wyników w których ujęta jest problematyka prywatyzacyjna.

W latach 1993–1994 Centrum prowadziło badania pt. Monitoring procesów prywatyzacyjnych 1993–1994 (grant KBN).

W latach 1994–1996 problematyka prywatyzacyjna badana była w ramach projektu Polityka pobudzania wzrostu gospodarczego. Możliwości wykorzystania przez Polskę doświadczeń innych krajów (grant CUP-KBN) oraz w projekcje „Bariery instytucjonalne wzrostu gospodarczego w Polsce” (1995–1996, grant ICEG, USA) jak również w badaniach nad sektorem małych i średnich przedsiębiorstw (1993–1996, grant ICEG, przy współ finansowaniu Uniwersytetu Warszawskiego).

Od 1996 roku Centrum prowadzi badania związane ze światowymi reformami systemów emerytalnych i możliwościach wykorzystania sprawdzonych rozwiązań w Polsce (grant Center for International Private Enterprise, Fundacji im. F. Naumanna i International Center for Economic Growth). Rok wcześniej na zaproszenie Centrum po raz pierwszy do Polski przyjechał Jose Pinera – były minister i twórca sukcesu reformy emerytalnej w Chile.

Od 1996 roku Centrum jest też jako jedyny z Polski instytut w ogólnoświatowym forum Economic Freedom Network. Centrum jest też współwydawcą od 1997 roku Economic Freedom of the World – Annual Report.

Generalnie Centrum prowadzi badania dotyczące procesów transformacji systemowej w Polsce (analizując również podobne procesy w innych krajach Europy Środkowowschodniej). Obejmują one sytuację makroekonomiczną, procesy prywatyzacyjne, dynamikę sektora prywatnego, reformy systemu podatkowego i emerytalnego, bariery instytucjonalno-prawne oraz ustroju państwa oraz bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego.

W 1989 roku mimo gwałtownej zmiany systemu politycznego, wprowadzeniu instytucji demokratycznych, usunięciu dużej części barier dla działalności gospodarczej, nie zmieniły się u większości społeczeństwa kształtowane przez blisko pół wieku socjalistyczne przyzwyczajenia i wyobrażenia o gospodarce. Centrum podjęło próbę zmiany tych wyobrażeń, które mimo zachodzących przemian w naszym kraju nie malały.

W 1992 roku Centrum uruchomiło prasową kampanię edukacyjną pt. Mity w gospodarce. Ekonomiści, acz nie tylko, w krótkich artykułach pisanych specjalnie dla czytelnika prasy codziennej, wyjaśniali podstawowe pojęcia, zjawiska oraz zachodzące procesy w Polsce. Serię kilkunastu artykułów drukowały cztery dzienniki w różnych częściach kraju. W następnym 1993 roku, seria Mity w gospodarce była publikowana już w 15 pismach (w tym dwóch tygodnikach). W roku 1994 ukazywała się w 18 pismach (13 dziennikach i 5 tygodnikach). Po zakończeniu serii jeszcze inne gazety przedrukowywały niektóre z jej artykułów. Jest to bezprecedensowe przedsięwzięcie na rzecz powszechnej edukacji ekonomicznej społeczeństwa obejmujące cały kraj, które nie ma żadnego poparcia jakiegokolwiek organu państwa czy instytucji politycznej.

Prasową kampanią edukacyjną uzupełniają telewizyjne i radiowe wystąpienia osób ze środowiska Centrum. Od czerwca do listopada 1994, pięć razy w tygodniu, równolegle w ogólnokrajowym prywatnym radiu i ogólnopolskim dzienniku prezentowana była Wielka Encyklopedia Kapitalizmu, której producentem było Centrum.

W 1992 roku, ówczesny Prezydent Centrum, Prof. Jan Winiecki, otrzymał za artykuły opublikowane w serii Mity w gospodarce i inne sygnowane przez Centrum nagrodę im. Stefana Kisielewskiego.

W maju 1994 roku, członek Centrum, adwokata Jan Stefanowicz otrzymał za artykuł pt.: Mniej państwa w prawie, opublikowany przez Centrum w 1993 roku, nagrodę Zrzeszenia Prawników Polskich.

W czerwcu tegoż roku Centrum otrzymało nagrodę za inicjatywę w dziedzinie edukacji ekonomicznej od Fundacji Edukacji Ekonomicznej pod przewodnictwem Prof. Leszka Balcerowicza.

We wrześniu Centrum otrzymało kolejną nagrodę z podobnym uzasadnieniem od Krzyzanowski Foundation z USA.

W listopadzie 1994 roku przyznano Jackowi Fedorowiczowi nagrodę im. Stefana Kisielewskiego za Wielką Encyklopedię Kapitalizmu, która była wspólnym przedsięwzięciem z Centrum a w 1995 nagrodę od Fundacji Edukacji Ekonomicznej.

W czerwcu 1996 roku Centrum otrzymało kolejną nagrodę od Fundacji Edukacji Ekonomicznej, tym razem za program telewizyjny o reformie systemu ubezpieczeń.

Na zlecenie Telewizji Edukacyjnej Centrum zrealizowało kila filmów edukacyjnych poświęconych m.in. prywatyzacji i reformie emerytalnej.

W listopadzie 2001 roku Centrum otrzymało pierwszą nagrodę konkursu „Pro Publico Bono” za ustawę o dostępie do informacji publicznej.

Centrum publikuje swoje opracowania od 1990 roku. Od 1993 roku wydaje półroczny biuletyn Koniunktura Gospodarcza Polski. W tym samy roku wydawnictwo Routledge z Londynu w kooperacji z Centrum wydało The Macroeconomics of Transition – Developments in East Central Europe. W 1994 i w 1995 roku w koprodukcji z International Center for Economic Growth (USA) Centrum wydaje książkę Small and Medium Private Enterprises in Poland. Powstała ona w oparciu o badania prowadzone przez Centrum z Uniwersytetem Warszawskim i ICEG. W końcu 1993 roku Centrum zainaugurowało Kapitalizmem i wolnością Miltona Friedmana serię książek ekonomiczno-politycznych. Na początku 1994 roku ukazała się kolejna pozycja Co każdy powinien wiedzieć o gospodarce J.D.Gwartneya i R.L.Stroupa. W tej serii ukazały się m.in. książki takich autorów jak Raymond Aron, John Gray, Alvin Rabushka. Centrum rozpoczęło też Liberalną kontrrewolucją Bronisława Łagowskiego publikowanie książek polityczno-ekonomicznych współczesnych polskich autorów. Kolejną z nich była książka 5 lat po Czerwcu (wydanie w jęz. angielskim CRCE, Londyn 1996) Centrum jest też współwydawcą pierwszego w Polsce podręcznika do nauki ekonomii dla uczniów szkoły podstawowej autorstwa Kamili Wilczyńskiej. Do tej pory Centrum wydało blisko 20 książek.

Od 1995 roku ukazuje się nowa seria publikacji Zeszyty Centrum im. Adama Smitha (głównie ekonomicznych), które przedstawiają niektóre z wyników badań prowadzonych w ramach Centrum oraz zawierają propozycje rozwiązań systemowych.

Wg badań opinii publicznej przedstawionych na wiosnę 1998 r. przez Estymatora (kilkutysięczna próba ogólnopolska), nazwa Centrum im. Adama Smitha jest rozpoznawalna na poziomie blisko 10%. Według zestawień za 1999 roku Centrum miało ponad 600 cytowań w mediach (prasa, radio, telewizja).

Wg danych z badań opinii publicznej przedstawionych przez Instytut Badania Opinii i Rynku Estymatora w kwietniu 2003 r. Centrum im. Adama Smitha jest znane przez ok. 23% polskiego społeczeństwa.

Centrum było wielokrotnie nagradzane za swoją działalność m.in. przez Kapitułę na Najlepszą Inicjatywę Obywatelską Pro Publico Bono (2001), Fundację Edukacji Ekonomicznej (1994, 1996). Bezprecedensowym osiągnięciem było: przygotowanie i doprowadzenie do uchwalenia Ustawy o Dostępie do Informacji Publicznej (2001), oraz wprowadzenie do Sejmu projektu ustawy o likwidacji monopolu telekomunikacyjnego.